یادداشت «اقتصاد دانش بنیان، شرط لازم تحقق  نوآوری و شکوفایی اقتصادی» از محمد یاراحمدی

یادداشت «اقتصاد دانش بنیان، شرط لازم تحقق نوآوری و شکوفایی اقتصادی» از محمد یاراحمدی

یادداشت «اقتصاد دانش بنیان، شرط لازم تحقق نوآوری و شکوفایی اقتصادی» از محمد یاراحمدی دانشجوی کارشناسی دانشکده اقتصاد

اقتصاد دانش بنیان،شرط لازم تحقق نوآوری و شکوفایی اقتصادی

محمد یاراحمدی[1]

چکیده

برنامه ریزی برای اعتلای اقتصادی یک کشور،همواره تمرکز بر روی الزامات تحقق این هدف را میطلبد و مهم ترین موضوعی که برای رسیدن به این هدف طریقیت دارد،نوآوری و شکوفایی است.تحقق قریحه نوآوری و شکوفایی و نتایج حاصل از آن،الزاماتی دارد که در یادداشت پیش رو به آن پرداخته خواهد شد.باید در نظر داشت که این موضوع یک مسئله میان رشته­ای است و نمیتوان تنها از جایگاه اقتصادی به بررسی آن پرداخت.

کلمات کلیدی:نوآوری،شکوفایی،اقتصاد دانش بنیان،تحقیق و توسعه

 

  1. مقدمه

مفهوم نوآوری از نگاه اقتصادی،به معنای یافتن راه های جدید برای تولید ثروت است.نقش آفرینی در جهان پر از مخاطره امروز از یک سو و هم چنین عدم وجود نظام اقتصادی کارآمد و بهره ور در کشور،اهمیت نوآوری و یافتن راه های جدید ثروت آفرینی را بیشتر میکند.نوآوری به معنای طرح کردن ایده های نو و جدید است که میتواند راه های جدیدی را پیش رو بگذارد. نوآوری اقتصادی به معنای دور ریختن همه داشته های علمیاقتصادی و هم چنین داشته های علمیدر حوزه فناوری نیست بلکه به مفهوم نماندن در تنگناها و آزاد کردن ظرفیت های اقتصادی و به کارگیری منابع ثروت آفرین به شکل بهتر و بهره ورتر است.نوآوری به مفهوم تکیه بر همه میراث علمی گذشته برای شکل­دهی راه­های جدید و نو برای آینده است.

شکوفایی به معنای جاری شدن نتایج نوآوری­ها در زندگی مردم است.آسیب نوآوری­های علمی و ایده­ها در حوزه علوم انسانی این است که در حصار مقالات و کتاب­ها می­مانند و اثرات عینی در جامعه پیدا نمی­کنند.بنابراین علاوه بر تاکید بر نوآوری­های علمی و زایش ایده­های جدید،باید برای شکوفایی ایده­ها و عینی شدن نتایج نیز برنامه ریزی کرد.شکوفایی نوآوری­های اقتصادی به معنای تجاری سازی ایده­هاست چرا که هر ایده­ای در فضای اقتصادی باید به ثروت­آفرینی بیشتر و همچنین محکم کردن ساختار اقتصاد کشور منجر شود.

  1. هدف نوآوری و شکوفایی؛پیشرفت و شکوفایی دنیا و اقتصاد

.مهم ترین هدف نوآوری و شکوفایی اقتصادی آباد کردن زندگی دنیایی مردم و رفاه اقتصادی است؛رفاه اقتصادی از جمله اهداف اقتصادی انقلاب اسلامی است.هم چنین تحقق رفاه اقتصادی یک گام مهم در جهت صدور انقلاب و غلبه بر نظام استکبار جهانی است؛ اگر جمهوری اسلامی بتواند موفقیت خود در تحقق امر رفاه اقتصادی و مدیریت معیشت را به صورت عینی به دیگر ملل دنیا نشان دهد، آن گاه اقبال سایر ملل به الگوی انقلاب اسلامی بیشتر خواهد شد و این یکی از مقدمات صدور انقلاب اسلامی است. علاوه بر این نوآوری و شکوفایی اقتصادی راه صیانت کشور از غلبه استکبار جهانی می­باشد.مقاوم بودن و ثروت آفرینی اقتصاد یک کشور به قدرت­مند بودن در سایر حوزه ها خصوصا مسائل نظامی منجر خواهد­شد؛ بنابراین قدرت اقتصادی به معنای توانمند بودن در بسیاری از مولفه­های قدرت ،از جمله مولفه قدرت نظامی است.

  1. الزامات تحقق نوآوری و شکوفایی اقتصادی

3.1. اقتصاد دانش­بنیان

  1. تعریف و ضرورت اقتصاد دانش­بنیان

اقتصاد دانش­بنیان یعنی تبدیل افکار جدید و نوآوری های علمی به کالاها و خدمات اقتصادی به صورتی که موجبات رشد و ترقی مجموعه­های اقتصادی را فراهم آورد.در بستر اقتصاد دانش­بنیان، علم به منظور انباشته شدن در کتاب و مقالات تولید نمی­گردد بلکه نوآوری­ها مستقیما بر اساس نیازهای اقتصادی شکل می­گیرند به همین دلیل فرآیند تجاری­سازی به سرعت شکل می­گیرد.

در مسئله نوآوری اقتصادی باید از دو جهت به بررسی موضوع پرداخت؛ جهت اول نحوه زایش ایده­ها و نوآوری­های اقتصادی و جهت دوم تجاری سازی ایده­هاست؛یعنی هم نوآوری تکنولوژیکی مد نظر است و هم نوآوری بازار.مهم­ترین کلیدواژه­ای که در سال­های اخیر توسط مقام معظم رهبری مطرح گردیده­است "اقتصاد دانش­بنیان" است.اقتصاد دانش بنیان مفهومی­است که در صورت تحقق، می­تواند موجبات تحقق هر دو جهت مذکور،یعنی زایش ایده­ها و همچنین تجاری­سازی آن­ها را فراهم آورد.

تعاریف متعددی را به شرکت­های دانش بنیان اطلاق نموده­اند.یکی از تعاریف مهم شرکت­های دانش بنیان تعریف ارائه شده در قانونِ»حمایت از شرکت­ها و مؤسسات دانش­بنیان و تجاری­سازی نوآوری­ها و اختراعات «است.در این قانون شرکت­های دانش­بنیان این­گونه تعریف شده­اند که شرکت یا موسسه خصوصی یا تعاونی که به منظور هم­افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش­محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی )شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و تجاری سازی نتایج تحقیق و توسعه )شامل طراحی و تولید کالا و خدمات( در حوزه فناوری­های برتر و با ارزش افزوده فراوان به ویژه در تولید نرم­افزارهای مربوط تشکیل می­شود. (احمدزاده, صاحبکار خراسانی, & شجاعی, 2017)

دانش­بنیان نبودن اقتصاد موجب می­گردد که اقتصاد پویا و پیشرو و مقاوم نباشد چرا که بدون نوآوری­های اقتصادی و تکنولوژیکی، صنعت کشور به یک صنعت مونتاژی و آسیب پذیر تبدیل می­گردد. چنین صنعتی در برابر فشارهای قدرت­های جهانی مقاوم نخواهد بود.

  1. مسیر تحقق اقتصاد دانش­بنیان

اقتصاد دانش­بنیان برای تحقق به موسسات تحقیق و توسعه و شرکت های دانش بنیان وابسته می­باشد.موسسات تحقیق و توسعه حلقه اتصال مراکز علمی و پژوهشی به صنعت و نظام اقتصادی کشور می­باشند که از سویی بستر زایش ایده های اقتصادی را فراهم می­کنند و از سوی دیگر موجب می­گردند که ایده­ها در چارچوب کتاب و مقالات علمی منحصر نمانند و مستقیما به تجاری­سازی برسند.این اقدام مستلزم تشکیل مجموعه­ای است که دانشمندان و محققان در بستر آن مجموعه به تولید دانش به منظور تجاری­سازی بپردازند. اولین الزام تحقق نوآوری و شکوفایی یعنی زایش و تجاری­سازی ایده­های اقتصادی تشکیل موسسات تحقیق و توسعه در کنار صنعت کشور است.اگر چنین نباشد نه انگیزه­ای برای زایش و طرح ایده­های نو وجود خواهد داشت و نه ایده­های طرح شده مفید به حال اقتصاد واقع می­گردند چرا که مجال تجاری­سازی و شکوفایی را نمی­یابند.

  1. شرکت­های دانش بنیان و پیشرفت اقتصادی

اهمیت این شرکت­ها در توسعه و پیشرفت اقتصادی و علمی کشور از آن جهت است که ایده های علمی و فناورانه خود را تجاری­سازی می­کنند.و فرآیند خلق ثروت را شکل می­دهند.نرخ رشد اشتغال­زایی این شرکت­ها بالاست خصوصا این­که می­توانند ظرفیت­های قشر تحصیل­کرده کشور را در یک حالت کاملا بهره­ور به کار بگیرند و آزاد کنند.اثر دیگر این شرکت­ها به فعلیت رساندن ظرفیت­های تکنولوژیکی است؛به این شکل که تکنولوژی را در شبکه­های نوآور اشاعه می­دهند و با کمک به انتقال تکنولوژی از بخش­های تحقیقاتی به بخشهای تولیدی و صنعتی نقش بسیار مهمی در توسعه­ی تکنولوژیکی بازی می­کنند. (قاضی نوری, سرکیسیان, & علیزاده, 1388)

نقش شرکت­های دانش بنیان که در واقع تکنولوژی­ بنیان هستند،در توسعه اقتصادی و موقعیت رقابتی یک کشور صنعتی کلیدی است. شرکت­های مزبرو در دهه­های اخیر به واسطه اهمیت سرشاری که در توسعه­ی اقتصادی دارند بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته­اند.این شرکت­ها از طریق قانون حمایت از شرکت­های دانش بنیان در دستور کار و محل توجه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری قرار گرفته اند. (کربلایی اسماعیل, کاردار, & کبودرآهنگی, 1396)

  1. موسسسات تحقیق و توسعه و خلق مزیت­های رقابتی

تشکیل شرکت­های دانش بنیان و موسسات تحقیق و توسعه در اطراف صنعت کشور می­تواند برای شرکت­ها مزیت­های رقابتی خلق کند،چراکه از این طریق هزینه تولید یک شرکت پایین آمده و با تولید محصوات جدید می­تواند نیازهای مشتریان خود را بیشتر و بهتر برآورده کند و شرکت را قادر می­سازد محصولات خود را متمایز سازد.توانایی تولید محصولات جدید، فرآیندها و یا مدلهای کسب و کار یک مزیت رقابتی بسیار مهم برای یک شرکت تولیدی است. اما از این نکته نباید غفلت کرد که رقبا برای تقلید نوآوری­های موفق تلاش می­کنند و موفق می­شوند بنابراین حفظ برتری رقابتی مستلزم عدم توقف در مسیر نوآوری و شکوفایی است.موسسات اقتصادی بصورت پیوسته باید برای خلق نوآوری­های علمی در بستر موسسات تحقیق و توسعه و شرکت­های دانش بنیان بکوشند و به تجاری سازی دانش­های جدید بچردازند تا مزیت رقابتی آن­ها نسبت به سایر رقبا حفظ شود. (سیف اللهی, 1396)

تولید کنندگان و فعالان اقتصادی باید این ضرورت را فهم کنند که بدون موسسات تحقیق و توسعه و نوآوری نمی­توانند به تولید بیشتر ثروت دست پیدا کنند.اگر اقتصاد سالم نباشد و فعالان اقتصادی از طرق رانت­های موجود در اقتصاد به ثروت و سود بیشتر دست پیدا کنند،انگیزه آن­ها برای تحقیق و توسعه و نوآوری در مسیر تولید و کسب ایده­های جدید علمی و اقتصادی برای ثروت­آفرینی کمتر خواهد­ شد.بنابراین در یک اقتصاد سالم و بدون فساد،راه سودآوری بیشتر در نوآوری منحصر می­گردد.

3.2. مالکیت فکری

زایش ایده­های فکری به بسترهای حقوقی مناسب نیاز دارد تا بتواند مسیر تجاری­سازی را به درستی بپیماید.تشکیل شرکت­های دانش بنیان در گام نخست نیاز به قانون و مقررات مناسب و پذیرش نفوذ آن­ها در جامعه دارد که بدون چنین فرآیندی حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان آرام خواهد بود و ادامه مسیر و نقش­افرینی را برای شرکت­های دانش بنیان و هم­چنین مخترعین و محققان سخت خواهد کرد. (جنگانی, مهربانی, & قبادی, 1392) یکی از بسترهای حقوقی مهم و اساسی برای تحقق این مسئله،مالکیت فکری است.مالکیت فکری ایده طرح شده باید در انحصار طراح آن باشد تا فرآیند اقتصادی تجاری سازی به خوبی شکل بگیرد.بر این اساس باید برای مدتی انتفاع اقتصادی ایده ها در انحصار فرد مبدع قرار داشته باشد.

3.3. پرورش قریحه نوآوری

این یک مسئله فرهنگی است که کودکان در فرآیند رشد باید نوآور و خلاق تربیت گردند تا در جوانی این قریحه به بار نشسته و اثر خود را در حوزه­های مختلف،خصوصا ایده­های ثروت آفرین و اقتصادی نشان دهد.بنابراین این مسئله را تنها از جایگاه اقتصادی نمی­توان تحلیل کرد بلکه موضوعات فرهنگی و حقوقی(چنانکه در مسئله مالکیت فکری نشان دادیم) نیز دخیل می­باشند.

3.4. استفاده از محدودیت­ها

محدودیت­های سیاسی و اقتصادی موجب می­گردند که کشور برای بیداری ظرفیت­های داخلی به طرح ایده­ای نو و خلق فناوری­های جدید بپردازد و این به معنای تبدیل کردن تهدید به فرصت است.برخی بسته شدن درهای دنیا را تماما یک مساله منفی می­پندارند اما همین موضوع موجب می‌شود که ما به خودمان بپردازیم و از استعدادها و ظرفیت­های درونی کشور استفاده کنیم و این باعث می­شود رشدها و شکوفایی­ها به‌ وجود آید.منع­ها و تحریم­ها و محدودیت­ها موجب می­گردند که کشور در میدان های نوآوری و ابتکار، در همه‌ی زمینه‌ها، به پیشرفت­هایی دست پیدا کند.بنابراین روحیه انقلابی و جهادی در شرایط محدودیت، به نوآوری و خلاقیت در ایده­های ثروت­آفرین خواهد انجامید.

3.5. تشکیل جلسات فکری

علاوه بر مجموعه های دانش بنیان،تشکیل جلسات و همایش­های علمی و اقتصادی می­تواند گامی دیگر در جهت به میدان عمل آوردن ایده­ها و نوآوری­های علمی باشد.

تشکیل جلسات هم اندیشی حوزوی و دانشگاهی در طرح ایده­ها و همچنین تشویق ایده­های برتر میتواند منجر به نوآوری و شکوفایی اقتصادی گردد.البته تشکیل جلسات و همایش­ها و طرح ایده­ها بدون توجه به ساز و کار تجاری سازی چندان مفید نیست.بلکه همایش­ها و جلساتی باید تشکیل گردد که نتایج علمی ایده­های علمی طرح شده در آن،مستقیما به مصرف حوزه­های مورد نظر در شبکه اقتصادی کشور برسد و بخشی از منفعت اقتصادی آن شامل طراحان ایده­ها گردد.بنابراین صورت مناسب تشکیل جلسات به این شکل است که این دست همایش­ها باید به صورت نیاز­محور برای اقتصاد تشکیل گردند تا نتایج آن در انحصار مقالات و کتاب­ها نماند چرا که نیاز، مادر اختراع و نوآوری است.

3.6. عدم تلقین پذری و تقلید از غرب

استفاده تجربیات علمی و اقتصادی مورد قبول است؛ اما تقلید خیر. استفاده‌ی خردمندانه از تجربیات دیگران صحیح می­باشد لیکن تقلید غلط است. نوآوری به معنای نماندن در چارچوب تحجر و هم چنین عدم تقلید پذیری صرف از ایده­های غربی است.این نکته به معنای دور ریختن همه ایده­ها و تجربیات غربی نیست. نوآوری­ها صرفا محصول اندیشه و تجربه یک اندیشمند خاص نیستند بلکه نتیجه انباشته شدن سال­ و قرن­ها علم آفرینی و تجربه­اندوزی بشر می­باشد. در واقع یک اندیشمند با نوآوری در اندوخته علمی جوامع بشری دست به خلق دانش می­زنند پس تقلید به این معنا امر مذمومی نیست.

حضور تاریخی مستعمران در ایران و سلطه فکری و فرهنگی آن­ها ،باعث شده است قریحه نوآوری و خودباوری برای نسل­های ایرانی از بین برود و روح تقلید و تلقین­پذیری حاکم گردد.

  1. نتیجه گیری

مهم­ترین بایسته جاری گردیدن قریحه و جریان نوآوری و شکوفایی مد نظر مقام معظم رهبری در بستر اقتصاد کشور، حرکت به سمت تحقق اقتصاد دانش بنیان می­باشد که بر اساس آن،محیط تولیدی کشور مستقیما به محیط علمی گره می­خورد و ایده­های علمی­ به تجاری سازی می­رسند.اقتصادهای دانش بنیان در سطح جهانی به رشد اقتصادی دست می­یابند و در دل خود آن­ها نیز شرکت هایی که دانش بنیان گردیده­اند و موسسات تحقیق و توسعه را در کنار فرآیند تولید تشکیل داده­اند به مزیت­های رقابتی دست می­یابند و موجب افزایش کیفیت و کاهش هزینه تولید کالاها می­گردند.بنابراین نوآوری و شکوفایی در بستر اقتصادی یعنی گره زدن صنعت با محیط علم و دانش و این مسئله راهی جز تشکیل موسسات تحقیق و توسعه در کنار بخش صنعت ندارد.

  1. منابع

 

 

ü احمدزاده, ا., صاحبکار خراسانی, س., & شجاعی, س. (2017). نگاهی به مقوله تشخیص صلاحیت شرکتها در قانون دانش بنیان.

ü جنگانی, س., مهربانی, ف., & قبادی, ص. (1392). مقایسه اثر اقتصاد دانش محور بر رشداقتصادی:مطالعه موردی ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه. اولین همایش الکترونیکی ملی چشم انداز اقتصاد ایرات با رویکرد حمایت از تولید ملی.

ü سیف اللهی, ن. (1396). پویایی های نوآوری و فرآیندهای دانش.

ü شاکری, ز., & نورعلی, س. (1396). جایگاه نظام حق اختراع در توسعه فناوری سبز.

ü قاضی نوری, س., سرکیسیان, آ., & علیزاده, پ. (1388). دولت و کارآفرینی تکنولوژیک. انتشارات مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.

ü کربلایی اسماعیل, ا., کاردار, س., & کبودرآهنگی, م. (1396). پارک های علمی-فناوری و نقش آن ها در توسعه معماری دانش بنیان.

ü هواسی, ح., & باچ, ش. (1396). اقتصاد دانش بنیان رویکردی در جهت تحقق پدافند غیرعامل در شهرها.

ü سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه ای به آدرس http://khamenei.ir/

ü سایت ترجمان علوم انسانی به آدرس http://tarjomaan.com/

 

 


[1] دانشجوی معارف اسلامیو اقتصاد ورودی 93

ایمیل:m.yarahmadi@isu.ac.ir

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •