یادداشت «نقش جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی» از مهدی سرمست دانشجوی دانشکده

یادداشت «نقش جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی» از مهدی سرمست دانشجوی دانشکده

یادداشت «نقش جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی» از مهدی سرمست دانشجوی دانشکده اقتصاد

نقش جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی

مهدی سرمست[1]

چکیده

اکنون‌که دستگاه‌های مرکزی و دولتی در زمینه تحقق اقتصاد مقاومتی دچار اختلال‌هایی در حیطه‌های تولید ملی، اقتصاد دانش‌بنیان، توسعه روستایی و محرومیت‌زدایی هستند، جوانان و عموم مردم می‌توانند به‌صورت فعالانه و خودجوش وارد شوند و این مشکلات‌ را از طریق راهکارهای نوین برطرف نمایند. برخی از این اقدامات عبارت‌اند از: تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان، تشکیل صندوق‌های سرمایه‌گذاری جمعی، تأسیس صنایع تبدیلی در روستاها و گسترش کمی و کیفی اقدامات جهادی در مناطق محروم.

مقدمه

در شرایط کنونی ارگان‌های مرکزی در حیطه‌های مختلف اقتصادی نتوانستند اقتصاد مقاومتی را که بیش از ۴ سال از ابلاغ سیاست‌های آن می‌گذرد محقق کنند؛ به‌عبارت‌دیگر در اجرای این سیاست دچار اختلال هستند. از سویی دیگر اقتصاد مقاومتی بدون ایفای نقش اقشار مردمی تحقق نمی‌یابد چراکه اقتصاد مقاومتی اقتصادی مردمی است. در بند اول سیاست‌های اقتصاد مقاومتی تأکید زیادی بر ایفای نقش تمام اقشار مردم در اقتصاد شده است و چنین عنوان‌شده: «تأمین شرایط و فعال‌سازی کلیه امکانات و منابع مالی و سرمایه‌های انسانی و علمی کشور به‌منظور توسعه کارآفرینی و به حداکثر رساندن مشارکت آحاد جامعه در فعالیت‌های اقتصادی با تسهیل و تشویق همکاری‌های جمعی و تأکید بر ارتقاء درآمد و نقش طبقات کم‌درآمد و متوسط.» از همین رو در مقاله حاضر نیز به ایفای نقش مردم بخصوص جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی فارغ از نقش نهادهای دولتی پرداخته خواهد شد. البته هرچند تمرکز اصلی این مقاله بر نقش جوانان است ولی به نقش اقشار دیگر مردمی نیز در صورت ضرورت به‌طور مختصر پرداخته خواهد شد.

با توجه به تعدد حوزه‌ها و حیطه‌های اقتصادی که زیرمجموعه اقتصاد مقاومتی هستند و عدم امکان بررسی تمام موارد در یک مقاله، مقاله حاضر ۴ حیطه از حوزه‌های اقتصادی را که نیازمند مقاوم شدن هستند موردبررسی قرار می‌دهد. این چهار حیطه عبارت‌اند از: رشد و تولید ملی، توسعه روستایی، اقتصاد دانش‌بنیان و محرومیت‌زدایی.

اکنون به تفکیک به بررسی چهار حوزه‌ اقتصادی که در بالا عنوان شد پرداخته می‌شود و در هرکدام از حوزه‌ها پس از بیان مشکلات اصلی و اختلال دستگاه‌های مرکزی، به این سؤال پاسخ داده‌ خواهد شد که در آن حیطه نقش اقشار مردمی بخصوص جوانان در تحقق اقتصاد مقاومتی و رفع معضلات آن حوزه چیست؟

تولید ملی و رشد اقتصادی

در زمینه تولید ملی و رشد اقتصادی همچنان صنایع کوچک و متوسط در رکود به سر می‌برند (رشد دو سال اخیر مربوط به فروش نفت، میعانات گازی و برخی صنایع بزرگ است). دستگاه‌های مرکزی در رونق بخشیدن به تولید ملی دچار اختلال هستند و نهادهای دولتی بستر‌های سرمایه‌گذاری و تولید را فراهم نمی‌کنند، بانک‌ها نیز کارگاه‌ها و شرکت‌های تازه تأسیس یا تعطیل‌شده را تأمین مالی نمی‌کنند. در چنین شرایطی اقشار مردمی اعم از فعالین اقتصادی، کشاورزان، جامعه مهندسی و جوانان انقلابی می‌توانند مستقل از دولت در قالب‌های مردمی یا شرکت‌های خصوصی در زمینه تولید ملی اقدام کنند. در این راستا می‌توانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری را در جمع‌های خانوادگی و فامیلی، مساجد و پایگاه‌های بسیج، جمع‌های روستایی یا انجمن‌های دانشگاهی تشکیل دهند و به شیوه سرمایه‌گذاری جمعی (Crowd funding) اقدام به جذب سرمایه‌های خرد کنند، با مشورت نخبگان یک ایده‌ی تولیدی که متناسب با شرایط جغرافیایی منطقه و دانش فنی اعضای صندوق سرمایه‌گذاری باشد را برگزینند و سپس با جوانان همان منطقه اقدام به تأسیس کارگاه یا کارخانه نمایند به تولید محصول‌ موردنظر بپردازند. این شیوه متکی بر منابع مالی، دانش فنی و توان فنی خود افراد مجموعه بدون انتظار از منابع بانکی و دولتی است. مزیت این شیوه (شیوه سرمایه‌گذاری جمعی) با شیوه‌ی متکی بر منابع دولتی یا وام‌های بانکی، این است که این شیوه منجر به نوآوری و خلاقیت می‌شود از سوی دیگر صنایع نوپا که در شرایط کنونی برخی از آن‌ها به دلیل اقساط سنگین وام‌هایی که از بانک‌ها گرفته‌اند پویایی لازم را ندارند و در آستانه ورشکستگی قرارگرفته‌اند. تعدادی از آن‌ها نیز طی سال‌های اخیر به همین دلیل ورشکست شده‌اند. از مزیت‌های این روش تأمین مالی این است که این صنایع نوپا دیگر گرفتار بازپرداخت اقساط وام‌های سنگین بانک نمی‌شوند.

البته باید توجه کرد که اقتصاد مقاومتی و سیاست تولید ملی به این معنی نیست که تمام محصولات موردنیاز در داخل کشور تولید شود؛ بلکه باید علاوه بر تولید کالاهای استراتژیک به مزیت‌های نسبی توجه نمود. مزیت نسبی بیانگر آن است که هر کشوری تنها محصولاتی را تولید کند که با توجه به منابع طبیعی کشور، سرمایه مالی و فیزیکی و نیروی انسانی کشور هزینه تولید پایین است و آن محصول در بازارهای جهانی قابلیت رقابت داشته باشد؛ به‌عبارت‌دیگر اگر تولید کالای الف نسبت به کالای ب سود بیشتری نصیب کشور می‌کند، کشور در تولید کالای الف مزیت نسبی دارد، تولیدکنندگان داخلی باید نسبت به کالای الف اهتمام بورزند. البته کالاهای استراتژیک از این قاعده مستثنا هستند و در هر شرایطی باید نسبت به تولید آن‌ها در حد کفاف اقدام کرد. این اصل کلی در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و بیانات مقام معظم رهبری بارها مورد تأکید قرارگرفته که اقتصاد مقاومتی به معنی بستن مرزها و حذف کامل واردات نیست. دربندهای متعددی از سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز به ارتباطات دوطرفه با کشورها و سیاست‌های واردات در کنار سیاست‌های افزایش تولید و صادرات اشاره‌شده و همچنین به تولید با توجه به ظرفیت‌های کشور تأکید شده است؛ که این تأکیدات بیانگر لزوم توجه به مزیت‌های نسبی و عدم انسداد مرز‌ها است.

توسعه روستایی

با توجه به اتلاف حجم زیادی از محصولات کشاورزی و زیان کشاورزان روستایی و همچنین با توجه به اهمیت پیشرفت مناطق روستایی که از اهداف انقلاب اسلامی است، لازم است به‌طور خاص اقداماتی در بخش روستایی انجام داد. جوانان هر روستا می‌توانند از طریق همان شیوه سرمایه‌گذاری جمعی که در بخش قبل توضیح داده شد، شرکت‌های تعاونی تشکیل بدهند و متناسب با محصول کشاورزی روستای خود صنایع تبدیلی ایجاد کنند. به‌عنوان‌مثال روستایی که سیب تولید می‌کند، کارگاه آبمیوه سازی یا کمپوت‌ سازی ایجاد کنند و محصول خود را به آبمیوه یا کمپوت تبدیل کنند. یا روستایی که دامداری‌های زیادی دارد می‌تواند اقدام به تأسیس کارخانه کوچک محصولات لبنی کند و ‌محصولات لبنی فرآوری شده دربسته بندی مناسب به‌صورت مستقیم به بازار عرضه نماید. این اقدام موجب خواهد شد که محصولات کشاورزی تلف نشوند، واسطه‌گری کاذب از بین برود و درنهایت منفعت چند برابری نصیب کشاورزان و اهالی روستا ‌شود. این همان بیان مقام معظم رهبری است که چند مرتبه در جمع مسئولین به ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها توصیه کردند و تأکید کردند که راه توسعه روستا‌ها، ایجاد صنایع تبدیلی در روستا است.

صنایع بسته‌بندی نیز یکی از راه‌های پیشرفت اقتصادی روستا‌ها و سامان‌بخش کشاورزی کشور است که به دلیل اینکه سرمایه سنگینی برای راه‌اندازی نمی‌خواهد، برای جوانان فعال روستایی و اهل شهرستان‌های کوچک اقدامی مناسب در راستای فرمان آتش به اختیار در حوزه اقتصاد است. صنایع بسته‌بندی موجب خواهد شد که از ضایعات محصولات کشاورزی در حمل‌ونقل جلوگیری شود، همچنین ماندگاری محصول افزایش یابد؛ به‌گونه‌ای که میزان ماندگاری برخی از محصولات کشاورزی را می‌توان با بسته‌بندی مناسب تا پنج برابر افزایش داد. همچنین گسترش صنایع بسته‌بندی بستر صادرات مازاد کالاهای باغی، زراعی و گلخانه‌ای را مهیا می‌کند. محصول بسته‌بندی‌شده به دلیل ماندگاری بیشتر حتی در مسیرهای طولانی، امکان حمل‌ونقل آسان‌تر و مشتری‌پسند بودن، امکان صادرات به کشورهای مختلف دارد. پس گسترش این صنایع در برون‌گرایی اقتصاد نقش مهمی دارد و جوانان و دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها (به‌ویژه دانش‌آموختگان دانشگاه‌های علمی کاربردی و دانشگاه‌های شهرهای کوچک) باید نسبت به ایجاد این صنایع اقدام کنند.

با توجه به مشکل کم‌آبی در اکثر مناطق کشور، سرما و گرمای شدید در فصولی از سال که امکان کشت محصولات زراعی را از کشاورز می‌گیرد. جوانان باانگیزه می‌توانند با تشکیل شرکت‌های تعاونی‌ اقدام به احداث گلخانه یا حتی شهرک‌های گلخانه‌ای در روستا‌ها و حاشیه‌ی شهرهای کوچک نمایند. در گلخانه با توجه به شرایط خاصی که دارد، مصرف آب به‌مراتب کمتر است و از این طریق می‌توان معضل کم‌آبی بسیاری از روستاهای کشور را حل کرد. همچنین در گلخانه محصولات کمتر در معرض آفات قرار می‌گیرند و از سرما و گرمای شدید محافظت می‌شوند و تولید محصول نسبت به زمین زراعی چند برابر می‌شود. از دیگر مزایای گلخانه امکان کشت محصولات زراعی است که در شرایط عادی و در محیط باز قابل‌کشت نیست، میوه و صیفی‌جات غیر فصل (مثلاً گوجه در زمستان)، گیاهان دارویی، گل‌های زینتی و برخی محصولات غیربومی ازاین‌دست به شمار می‌روند. پس لازم است به احداث گلخانه نیز توجه شود و جوانان بخصوص فارغ‌التحصیلان دانشکده‌های کشاورزی در این فعالیت کشاورزی-اقتصادی ورود کنند.

اقتصاد دانش‌بنیان

در راستای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان هرچند که معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد دانشگاهی حمایت‌هایی از شرکت‌های تازه تأسیس دانش‌بنیان در نظر گرفته است؛ ولی شرکت‌های دانش‌بنیان هنوز به مرحله تجاری وارد نشده‌اند و از اقتصاد ملی سهم زیادی ندارند و درواقع اقتصاد ما اقتصاد دانش‌بنیان نیست. در جهت توسعه و پیشرفت شرکت‌های دانش‌بنیان دو اقدام خودجوش می‌توان انجام داد.

اقدام اول که مربوط به شرکت‌های دانش‌بنیان موجود است که مشکلاتی دارند و بازدهی مناسبی ندارند. درواقع در مرحله آزمایشگاهی و نمونه‌ی آزمایشی متوقف‌شده‌اند و هنوز به مرحله تولید انبوه، ورود به بازار و رقابت با محصولات مشابه کشورهای دیگر وارد نشده‌اند. اساتید دانشگاه و نخبگان مجرب باید پذیرای این شرکت‌ها باشند و بامطالعه شرایط کشور، تجربیات کشورهای دیگر و دانش‌ها فنی به این شرکت‌ها کمک کنند تا محصول خود را به مرحله تجاری‌سازی و سوددهی برسانند. همچنین صاحبان این شرکت‌ها نیز باید به سراغ اساتید خود در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی بروند و برای مشکلات خود، راهکار تقاضا کنند. با این اقدام می‌توان امیدوار بود که شرکت‌های دانش‌بنیان نقش واقعی خود را در اقتصاد بر عهده بگیرند و سهم قابل‌توجهی از تولید ناخالص داخلی داشته باشند.

اقدام دوم مربوط به دانشجویان و دانش‌آموختگان دانشگاه‌هاست که با اتکا به دانشی که در رشته‌های تخصصی کسب کرده‌اند، با اساتید و کارشناسان مشورت کنند و یک ایده علمی-تجاری مناسب را برای فعالیت شغلی انتخاب نمایند. سپس با مشاوره‌های تخصصی و طی مراحل مطالعاتی پیرامون آن ایده، به ایده نهایی و طرح تفصیلی برسند. پس‌ازاین، نهایتاً شرکتی دانش‌بنیان ایجاد نمایند و دائماً با اساتید، مراکز صنعتی و پارک‌های علم و فناوری در ارتباط باشند تا بتوانند شرکت دانش‌بنیان خود را به مرحله سوددهی برسانند. البته باید همواره ارتباط دانش و صنعت را حفظ کنند که بتوانند در عرصه ملی یا حتی جهانی رقابت کنند و دچار افول نشوند. با توجه به حجم زیاد دانش‌آموختگان دانشگاهی، اقتصاد ایران برای پیشرفت راهی جز تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان با ایده‌های سنجیده توسط دانشجویان و دانش‌آموختگان ندارد.

محرومیت‌زدایی

رفع فقر و محرومیت در جامعه و برقراری عدالت (اعم از عدالت بین افراد و عدالت بین مناطق جغرافیایی) از مهم‌ترین اهداف اقتصادی انقلاب اسلامی بوده است. در عدالت بین افراد هرچند به نقطه مطلوب نرسیده‌ایم ولی پیشرفت‌هایی داشته‌ایم به‌طوری‌که ضریب جینی که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های برابری افراد جامعه است بیانگر آن است که وضعیت برابری درآمدی نسبت به‌پیش از انقلاب بهبودیافته چراکه در پیش از انقلاب این شاخص 0.5 بوده و اکنون حدود 0.42 است. ولی در زمینه عدالت جغرافیایی همان‌طور که همه مردم شاهد هستند مناطق جغرافیایی ازنظر سطح امکانات رفاهی و اشتغال تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند. به‌عنوان‌مثال حدود ۱۶ میلیون حاشیه‌نشین در اطراف شهرهای بزرگ کشور وجود دارد که از حداقل‌های زندگی محروم هستند علاوه بر امکان کمک‌های گوناگون مالی و غیرمالی به خیریه‌های معتبر و قابل‌اعتماد توسط همه‌ی مردم؛ مهم‌ترین اقدامی که جوانان دلسوز می‌توانند انجام دهند، اردوهای جهادی است. در سال‌های اخیر شاهد رونق اردوهای جهادی دانشجویی و غیر دانشجویی در کشور هستیم به‌طوری‌که تعداد حرکت‌های جهادی در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۳، ۲۰٪ افزایش یافت و در سال ۹۵ نیز شاهد ۳۰٪ افزایش بودیم. برای تسریع فرآیند محرومیت‌زدایی لازم است اردوهای جهادی که پدیده بسیار نیکویی هستند افزایش کمی و کیفی داشته باشند. این توصیه چندین بار از سوی رهبر انقلاب نیز صادرشده است. در جهت توسعه کمی باید تعداد اردوهای جهادی افزایش یابد. دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه‌، انجمن‌های دانش‌آموزی و پایگاه‌های بسیجی که تاکنون گروه‌های جهادی نداشتند با تشکیل گروه‌های جهادی و جمع‌آوری کمک‌های خیریه راهی مناطق محروم شوند و طرح‌های گوناگون محرومیت‌زدایی انجام دهند. همچنین فارغ‌التحصیلانی که در دوران دانشجویی تجربه اردوی جهادی دارند، اقدام به تشکیل کانون‌ها و گروه‌های مستقل جهادی کنند و همچنان در زمینه آبادی مناطق محروم کوشا باشند. یکی از موثرترین کارهایی که می‌توان برای رفع معضلات حاشیه‌نشینان شهرهای بزرگ انجام داد، اردوهای مستمر و دوروزه آخر هفته است. شهرهای بزرگ که معمولاً دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه و کانون‌های فرهنگی متعددی دارند عمدتاً با معضل حاشیه‌نشینی مواجه هستند. می‌توان از پتانسیل بالای جوانان ساکن در این شهر‌ها استفاده کرد و اوقات فراغت آخر هفته را به آبادی حاشیه شهر خود مشغول باشند. این اقدام در جهت راهبرد افزایش کمی اردوهای جهادی حتماً باید موردتوجه ویژه قرار بگیرد.

در جهت توسعه کیفی باید تنوع ارائه خدمات از سوی گروه‌های جهادی افزایش یابد و منحصر در اقدامات عمرانی نباشد. به‌طور خلاصه به برخی از این خدمات اشاره خواهد شد:

- خدمات پزشکی و دام‌پزشکی: یکی از اقدامات مهمی که جوانان به‌ویژه دانشجویان دانشگاه‌های علوم پزشکی می‌توانند انجام بدهند اعزام گروه‌های پزشکی و دام‌پزشکی به روستا‌ها و حاشیه شهرهاست که خدمات رایگان ارائه دهند؛ چراکه برخی از مناطق محروم از سطح پایین سلامت رنج می‌برند و برخی از مردم روستایی بیماری‌هایی دارند که خودشان از آن‌ها اطلاعی ندارند. سلامت دام و طیور روستایی نیز اهمیت ویژه‌ای در اقتصاد یک کشور دارد به‌طوری‌که یک ویروس دامی نقش زیادی در نوسانات قیمتی محصولات دام و طیور دارد پس لازم است دانشجویان دام‌پزشکی و دام‌پزشکان جوان به کمک روستاییان بروند.

- اشتغال و کارآفرینی: در راستای کارآفرینی دانشجویان در رشته تخصصی خود و جوانانی که تجربه فعالیت اقتصادی داشته‌اند باید با انتقال دانش و تجربه خود، مردم محروم را یاری کنند تا مشاغل جدیدی ایجاد کنند که بتوانند روی پای خودشان بایستند و از محرومیت خارج شوند. هرچند در این راستا کمیته امداد امام خمینی (ره) اقداماتی انجام داده است، ولی با توجه به سطح وسیع مناطق روستایی و محروم کشور، لازم است گروه‌های جهادی این امر را در دستور کار خود قرار دهند. در این راستا لازم است به مردم مستعد، مهارت‌های فنی، بازاریابی، مدیریت مالی و دخل‌وخرج جهت تأسیس یک کسب‌وکار آموزش دهند.

- خدمات کشاورزی: در بسیاری از روستاها برخی کشاورزان مستضعف توانایی مالی ندارند که برای فعالیت‌های کشاورزی اعم از سم‌پاشی، کود دهی، هرس درختان و چیدن محصول کارگر بگیرند؛ چه خوب است که جوانان و گروه‌های جهادی با کمک به این کشاورزان در تولید ملی نقش داشته باشند.

- فرهنگی و آموزشی: متأسفانه به دلیل تهاجم فرهنگ غرب و عدم آموزش‌های مناسب، برخی خانواده‌های فقیر باوجود فقر مالی، مال اندک خود را برای برخی موارد بیهوده همچون لوازم‌آرایشی یا مواد مخدر هزینه می‌کنند که باکارهای تربیتی و آموزش فرهنگ مصرف و مدیریت دخل‌وخرج باید آن‌ها را یاری کرد و این مسئولیت از عهده طلاب عزیز و بسیجیان برمی‌آید.

جمع‌بندی

در ابتدای مقاله این پرسش مطرح شد که اقشار مختلف مردمی به‌ویژه جوانان چه اقدامات مؤثری می‌توانند برای تحقق اقتصاد مقاومتی انجام دهند؟ در ۴ حوزه اقتصادی که دربندهای اقتصاد مقاومتی به آن‌ها اشاره‌شده بود به سؤال فوق پاسخ داده شد. برای تحقق پیشنهاد‌ها محورهای چهارگانه جوانان باید:

- خودجوش، فعال و کارآفرین باشند و به نهادهای دولتی امید نداشته باشند بلکه متکی بر دانش و سرمایه جمعی خود اقداماتی در عرصه اقتصاد انجام دهند؛

- روحیه کار جمعی را در خود تقویت کنند، چراکه در دنیای امروز کار اقتصادی فردی بسیار دشوار و گاهی غیرممکن است؛

- متناسب با رشته تحصیلی و علاقه شخصی خود دریکی از چهار محور عنوان‌شده ورود کنند؛

- متناسب با جغرافیای محل سکونت و محل تحصیل دریکی از چهار محور مشغول فعالیت اقتصادی شوند، به‌عنوان‌مثال اهالی روستا یا دانشجویان شهرهای کوچک بهتر است صنایع تبدیلی یا گلخانه در روستا تأسیس کنند و دانشجویان شهرهای بزرگ به فکر تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان یا استارت آپ باشند.

درمجموع جوانان که سرمایه انسانی کشور هستند و دارای پتانسیل‌های عظیمی هستند با رعایت ملاحظاتی که در مقاله عنوان شد می‌توانند در حیطه‌های گوناگون به تحقق اقتصاد مقاومتی کمک کنند.

منابع

رضایی، محسن؛ وثوقی، علیرضا، ۱۳۹۵، «نقش شرکت‌های دانش‌بنیان و پارک‌های علم و فناوری در تحقق اقتصاد مقاومتی»، مطالعات مدیریت و حسابداری، شماره ۴.

میلانی، جمیل، ۱۳۹۴، «اقتصاد مقاومتی و خودباوری ملی، فرصت‌ها و چالش‌های تحقق آن»، مجله اقتصادی، شماره ۷ و ۸.

سیاست‌های اقتصاد مقاومتی،http://farsi.khamenei.ir/news-content?id=25370

مجموعه بیانات مقام معظم رهبری،http://farsi.khamenei.ir/speech

مرکز آمار ایران، www.amar.org.ir

معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، www.isti.ir

http://www.iribnews.ir/fa/news/1067977/


[1]. دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و اقتصاد، m.sarmast.74@gmail.com

کلید واژه ها:
مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •